Η Υπερεξουσία της Ανηθικότητας

Πέθανε μια δασκάλα. Η Σοφία.
Και μέσα σε λίγες ώρες η είδηση άρχισε να βυθίζεται στο γνώριμο τέλμα της επικαιρότητας: λίγες δηλώσεις, λίγες εκφράσεις θλίψης, λίγη πρόσκαιρη αγανάκτηση. Έπειτα σιωπή.
Αλλά η σιωπή αυτή είναι η πιο επικίνδυνη μορφή συνενοχής.
Γιατί πίσω από αυτόν τον θάνατο δεν βρίσκεται μόνο μια βιολογική κατάρρευση. Βρίσκεται μια ηθική κόπωση, ένα αόρατο βάρος που κουβαλούν ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι μέσα στο ελληνικό σχολείο.
Τα τελευταία χρόνια διαμορφώθηκε αθόρυβα ένα περιβάλλον όπου οι στοιχειώδεις ισορροπίες της παιδείας ανετράπησαν. Εκεί όπου κάποτε υπήρχε μια σιωπηρή συμφωνία ανάμεσα σε σχολείο, οικογένεια και κοινωνία, σήμερα απλώνεται ένα πεδίο καχυποψίας, επιθετικότητας και θεσμικής αμηχανίας.

Το ελληνικό σχολείο σήμερα διοικείται από έναν αόρατο νόμο:
τον νόμο της απάθειας και της δειλίας
Διευθυντές που "νίπτουν τας χείρας" τους.
Υπουργεία που δεν προστατεύουν, αλλά τιμωρούν.
Θεσμοί σε αμηχανία, που δεν παρεμβαίνουν.
Ο δάσκαλος στέκεται μόνος.
Απέναντί του δεν έχει απλώς μια δύσκολη τάξη.
Έχει ένα ολόκληρο σύστημα που του λέει σιωπηλά:
«Μη μιλάς. Μη συγκρούεσαι. Μη δημιουργείς πρόβλημα.»
Και όταν τελικά λυγίσει, το ίδιο σύστημα σηκώνει τους ώμους.
Ο μαθητής δεν εκπαιδεύεται πλέον μόνο στη γνώση.
Εκπαιδεύεται — ακούσια, αλλά βολικά για τον ίδιο— στην απουσία ορίων.
Ο γονιός δεν αισθάνεται συμμέτοχος στη διαπαιδαγώγηση.
Αισθάνεται κατήγορος.
Και ο δάσκαλος, ο άνθρωπος που υποτίθεται ότι κρατά το νήμα της γνώσης, βρίσκεται ολοένα και συχνότερα σε μια παράδοξη θέση: να απολογείται για την ίδια του την αποστολή.
Αυτή είναι η μεγάλη αντιστροφή της εποχής μας.
Σε μια κοινωνία που διακηρύσσει διαρκώς τη σημασία της παιδείας, ο φορέας της παιδείας έχει μετατραπεί στον πιο ευάλωτο κρίκο της αλυσίδας.
Ο δάσκαλος δεν απειλείται μόνο από την κόπωση, τη γραφειοκρατία ή τις υλικές δυσκολίες. Απειλείται από κάτι βαθύτερο: από τη συστηματική αποδόμηση του κύρους του.
Και όταν μια κοινωνία αρχίζει να απογυμνώνει από κύρος εκείνους που διαμορφώνουν τις επόμενες γενιές, τότε η κρίση παύει να είναι απλώς εκπαιδευτική.
Γίνεται πολιτισμική.
Γιατί το σχολείο δεν είναι απλώς ένας διοικητικός μηχανισμός. Είναι ένας από τους τελευταίους χώρους όπου μεταδίδονται όχι μόνο γνώσεις αλλά και αξίες: σεβασμός, ευθύνη, αυτοπειθαρχία, διάλογος.
Όταν αυτές οι αξίες υποχωρούν, το κενό δεν μένει ποτέ κενό. Το καταλαμβάνει κάτι άλλο.
Κυνισμός.
Αυθάδεια.
Αδιαφορία.

Αυτό είναι το αληθινό νόημα της «υπερεξουσίας της ανηθικότητας»: η στιγμή όπου η κοινωνία παύει να προστατεύει τα θεμέλια που τη συγκρατούν όρθια.
Ο θάνατος της Σοφίας δεν πρέπει να γίνει ακόμη μια θλιβερή υποσημείωση στον θόρυβο της καθημερινότητας.
Πρέπει να λειτουργήσει ως προειδοποίηση.
Γιατί όταν μια κοινωνία αρχίζει να εξαντλεί ηθικά τους δασκάλους της, τότε δεν φθείρει μόνο ένα επάγγελμα.
Φθείρει την ίδια τη δυνατότητα του μέλλοντός της.

Σπάει ο πιο ευαίσθητος κρίκος της αλυσίδας.